اكنون براى تبيين اين كه آنچه در منابع ياد شده آمده ، افترا به شيعهء اماميّه است ، موضوع « سرداب غيبت » را در چند بند ، بررسى مىنماييم : 1 . سرداب غيبت در منابع شيعه نخستين نكتهء قابل تأمّل ، اين است كه در منابع كهن معتبر شيعى تا قرن پنجم ، اشاره‌اى به « سرداب غيبت » نشده است . بله ! در برخى منابع دست دوم شيعى آمده است : معتضد ، پيكى فرستاد و دستور داد كه ما سه نفر مخفيانه حركت كنيم و به سامرّا به خانهء حسن بن على برويم ( زيرا او وفات كرده است ) و هر كس را در خانه يافتيم ، سرش را براى معتضد ببريم . ما هم طبق دستور به آن خانه رفتيم . خانه را متروكه يافتيم . پرده را كنار زديم . به سردابى برخورديم . وارد سرداب شديم و گويا در آن جا دريايى بود و در انتهاى آن ، حصيرى پهن بود و بر روى حصير ، مرد خوش‌رويى نماز مىخواند و اصلًا به ما توجّهى نكرد . احمد بن عبد اللَّه ، جلو رفت ، كه در آب فرو رفت و در آن دست و پا مىزد كه دست خود را دراز كردم و او را نجات دادم . « 1 » گذشته از ضعف سند اين گزارش و جايگاه دست دوم منبع ، اين گزارش از نظر تاريخى و محتوايى ، غير قابل قبول است ؛ زيرا معتضد در سال 279 هجرى ، يعنى 24 سال پس از شهادت امام عسكرى عليه السلام به خلافت رسيده است . هچنين در اين گزارش ، تصريح نشده كه شخص موجود در سرداب كيست ؛ بلكه تصريح گرديده كه مردى روى حصيرى روى آب نماز مىخواند ، در حالى كه امام مهدى عليه السلام طبق عقايد اماميّه پس از شهادت پدرش ، كودكى چهار يا پنج ساله بوده است . گفتنى است كه اين گزارش در كتاب شيخ طوسى نقل شده ؛ امّا اشاره‌اى به سرداب و يا وقوع اين ماجرا پس از شهادت امام عسكرى ندارد . بنا بر اين ، ارتباط آن با غيبت امام مهدى عليه السلام روشن نيست . « 2 »

--> ( 1 ) . الخرائج و الجرائح : ج 1 ص 460 ح 5 . همچنين در همين صفحه ، گزارش ديگرى وجود دارد كه همانند گزارشى كه در متن آمده ، مخدوش است . ( 2 ) . ر . ك : ج 5 ص 55 ح 790 .